Chương 136: Thông bát phương hữu vô, tế nhất phương bách tính
Chương 136/358
Tôn chưởng quỹ mở miệng định nói, nhưng rồi lại không thốt ra được lời nào.
Ông ta chỉ biết Cố Tiểu Mạch mở một quán cơm nhỏ, Lưu Tề mở cửa hàng tạp hóa, nay bị người ta đốt phố, lại còn kiện thắng cả hội trưởng thương hội.
Còn chuyện khác, ông ta thật sự chưa từng để tâm.
Đường Cảnh Dật thay bọn họ nói ra.
“Từ huyện Lâm An đi về phía tây ba mươi dặm, có một thôn tên là Lê Hoa thôn.
Mấy người bọn họ, những kẻ mà các ngươi coi là dân quê, chân lấm tay bùn, chính là người Lê Hoa thôn.
Thôn không lớn, chừng sáu bảy chục hộ, phần lớn làm ruộng, mặt hướng đất vàng lưng hướng trời xanh, quanh năm chẳng để dành được mấy đấu lương thực.
Đàn bà trẻ con trong thôn, mùa đông không có áo bông, chỉ biết co ro bên bếp lò sưởi ấm.
Cố Tiểu Mạch và Lưu Tề coi như là người giỏi nhất trong thôn, sau khi nhà mình khá hơn một chút, liền bày kế cho dân làng, bảo họ bắt đầu nuôi thỏ.”
Trong sảnh có người khẽ “à” lên một tiếng.
“Thỏ sinh sản nhanh, không kén ăn, hai tháng là ra một lứa.
Đến đầu xuân năm nay, Lê Hoa thôn đã có hơn bốn mươi hộ nuôi thỏ, hộ nhiều nhất nuôi gần mấy trăm con.
Cố Tiểu Mạch và vợ chồng Lưu Tề dạy họ làm sạch lông thỏ, dệt thành khăn quàng, găng tay, đệm đầu gối.
Lông thỏ nhẹ, giữ ấm tốt, giá lại rẻ hơn len, vừa đưa ra thị trường chưa đầy nửa ngày đã bán hết sạch.”
Đường Cảnh Dật lấy từ trong tay áo ra một vật, mở ra — là một chiếc khăn quàng làm bằng lông thỏ, màu xám trắng, lông tơ dày mịn óng lên ánh sáng dịu dàng dưới nắng.
“Chiếc khăn này, là do một người phụ nữ tên Thúy Nương ở Lê Hoa thôn đan.
Chồng cô ta năm kia sửa đê bị thương lưng, không làm được việc nặng, hai đứa con trong nhà đói đến da bọc xương.
Mùa đông năm ngoái cô ta theo Lưu Tề học nuôi thỏ, trước mùa thu năm nay bán được hai lứa da lông thỏ, kiếm được ba lượng hai tiền bạc. Ba lượng hai tiền, đủ cho nhà cô ta ăn dùng cả năm.”
Ông cất khăn quàng trở lại tay áo, quay người nhìn các thương nhân trong sảnh.
“Các ngươi, người của thương hội, kinh doanh ở huyện Lâm An bao nhiêu năm, kiếm bao nhiêu bạc, có từng nghĩ đến việc dẫn dắt bách tính làm những chuyện như vậy không?
Có từng nghĩ ngoài việc kiếm tiền từ họ, còn có thể giúp họ cũng kiếm được tiền không?”
Đại sảnh im lặng đến mức nghe được tiếng kim rơi.
Mặt Lý triều phụng đỏ bừng.
Ông ta mở hiệu cầm đồ, năm nào mùa đông cũng có người nghèo ôm chăn bông đến cầm cố, đổi lấy mấy thăng gạo về qua mùa đông.
Những chăn bông đó vào kho của ông ta, sang xuân năm sau lại được chủ nhà chuộc về, một vào một ra, ông ta kiếm được tiền lãi.
Ông ta chưa từng nghĩ đến, vì sao những nhà đó ngay cả một chiếc chăn bông cũng không giữ nổi.
Chu đông gia cúi đầu nhìn mũi giày của mình.
Hiệu gạo của ông ta năm nào tháng chạp cũng tăng giá, càng lạnh càng đói thì lương thực càng đắt. Ông ta gọi đó là giá thị trường, chưa từng thấy có gì sai.
Đường Cảnh Dật nhìn từng người một, giọng điệu dịu lại đôi chút.
“Bản quan không nói các ngươi làm điều ác. Kinh doanh theo đuổi lợi nhuận, đó là lẽ đương nhiên.
Nhưng thương nhân của Đại Chu, không chỉ là cỗ máy kiếm tiền.
Triều trước có thương nhân sửa cầu mở đường, triều này cũng có thương nhân lập nghĩa thương cứu tế người nghèo. Câu đối trước cửa hội quán thương hội các ngươi viết gì, các ngươi còn nhớ không?”
Tôn chưởng quỹ từ từ ngẩng đầu lên, giọng khô khốc:
“Thông bát phương hữu vô, tế nhất phương bách tính.”
“Xem ra vẫn còn nhớ.”
Đường Cảnh Dật gật đầu, “Vậy bản quan hỏi các ngươi, chữ ‘tế’ này, các ngươi đã làm được đến đâu?”
Không ai trả lời được.
Đường Cảnh Dật quay về sau án ngồi xuống, nghiêm túc nói:
“Tài lực của các ngươi, so với Cố Tiểu Mạch, Lưu Tề không biết dày hơn bao nhiêu, nhưng bọn họ giàu rồi vẫn nghĩ đến việc kéo dân làng cùng làm giàu.
Còn các ngươi thì sao? Kinh doanh bao nhiêu năm, đã từng làm gì cho bách tính chưa?”
Đường Cảnh Dật lắc đầu, lại cầm bút lên, viết mấy dòng chữ lên một tờ giấy trắng.
Viết xong, ông đưa tờ giấy cho sư gia.
“Đây là mấy quy định mới bản quan soạn cho thương hội, các ngươi nghe thử.”
Sư gia nhận lấy, đọc to:
“Một, các ngành nghề trong thương hội huyện Lâm An, mỗi năm ngoài việc kinh doanh của mình, phải chọn một thôn hoặc một xóm, dạy cho bách tính một nghề.
Hoặc nuôi thỏ, hoặc trồng dâu, hoặc làm tương, hoặc dệt vải, tùy theo sở trường.
Hai, thương hội lập một nghĩa thương, mỗi năm tháng mười một mở kho, bán lương thực giá rẻ cho hộ nghèo, phần chênh lệch do các hiệu trong thương hội chia nhau gánh.
Ba, tiền công của phu khuân vác ở bến tàu, do huyện nha và thương hội cùng bàn định, niêm yết công khai, không được khấu trừ.”
Đọc xong, sư gia đưa tờ giấy cho Tôn chưởng quỹ.
Đường Cảnh Dật nói:
“Đây không phải phán quyết, mà là đề nghị.
Các ngươi muốn làm thì làm, bản quan không ép.
Bản quan không nói các ngươi theo đuổi lợi nhuận là sai, nhưng cũng nên có mức độ.
Khi có thể, giúp đỡ bách tính bình thường một chút, như Cố Tiểu Mạch bọn họ, cùng dân chúng làm giàu không tốt sao?
Nhưng có một điều bản quan phải nói rõ — sau này ai còn làm những chuyện ức hiếp thị trường, bóc lột bách tính, kết cục của Mã Đức Văn hôm nay chính là ngày mai của kẻ đó.”
Tôn chưởng quỹ hai tay nâng tờ giấy, im lặng rất lâu, rồi cúi người xuống.
“Thảo dân hiểu rồi. Về sẽ triệu tập mọi người trong thương hội bàn bạc ngay, định ra ba quy định này.”
Đường Cảnh Dật khẽ gật đầu, cuối cùng cầm thước gỗ lên, nhẹ nhàng gõ một cái.
“Bãi đường.”
Khi đám đông tản đi, Cố Tiểu Mạch mấy người vẫn đứng dưới bậc thềm cửa huyện nha chưa rời. Đường Cảnh Dật từ đại sảnh bước ra, vừa hay chạm mặt bọn họ.
Cố Tiểu Mạch chắp tay: “Đa tạ Đường đại nhân chấp pháp công bằng.”
Đường Cảnh Dật xua tay, bước đến trước mặt nàng đứng lại, nhìn từ trên xuống dưới một lượt.
Rồi vị huyện lệnh này làm một hành động khiến các sai dịch xung quanh đều sững sờ, ông đưa tay xoa đầu Cố Tiểu Mạch.
Như một bậc trưởng bối cưng chiều vãn bối nhà mình.
Những chuyện này, ông vốn cũng không biết, mãi đến khi xảy ra chuyện hôm nay, lúc nghỉ đường, ông cho người đi điều tra, mới biết Cố Tiểu Mạch âm thầm làm nhiều chuyện như vậy cho dân Lê Hoa thôn.
Quả nhiên, nàng không hổ là con gái của nàng ấy.
Không phải nữ tử tầm thường, lòng dạ rộng lớn, thông minh tài giỏi, lại lương thiện.
“Bản quan phải cảm tạ ngươi mới đúng.” Ông nói, “Chuyện Lê Hoa thôn, bản quan cũng hôm nay mới biết. Chiếc khăn đó, bản quan mua, lát nữa cho người mang tiền đến cho ngươi.”
Cố Tiểu Mạch vừa định từ chối, Đường Cảnh Dật đã quay người đi về phía sau.
Đi được mấy bước, ông lại dừng lại, quay đầu nói một câu:
“Thỏ các ngươi nuôi tốt lắm. Hôm khác bản quan đến Lê Hoa thôn xem, ngươi dẫn đường.”
Cố Tiểu Mạch sửng sốt một chút, rồi bật cười.
“Tùy thời cung nghênh đại nhân.”
Tạ Nghiễn đứng bên cạnh, nhìn bóng lưng Đường Cảnh Dật biến mất sau cửa lớn huyện nha, bỗng nói một câu:
“Lâm An huyện có một vị quan tốt.”
Lưu Tề nhìn lên tấm biển trên chính đường huyện nha.
Bốn chữ lớn trên đó, màu sơn đã có chút bong tróc, nhưng từng nét vẫn ngay ngắn như núi.
“Minh kính cao huyền.”
Hắn đọc một lần, rồi quay người sải bước về phía chợ.
Hắn muốn đến cửa hàng tạp hóa xem, tính toán chuyện mở lại.
