Chương 253: Bàn về sĩ, nông, công, thương
Chương 253/355
Nhưng dù không đỗ trạng nguyên, có thể đi đến bước này đã là vô cùng vô cùng lợi hại rồi!
Bọn họ đều lấy hắn làm vinh.
Tiễn Tạ Nghiễn đi rồi, Cố Tiểu Mạch lại cùng Ôn Vân Kiều không ngừng nghỉ đến cửa hiệu, nàng phải bắt tay vào cải tổ.
Không chỉ cửa hiệu, mà còn cả con người.
Đã muốn bán xà phòng thảo dược do nàng và Vân Sơ làm, thì đương nhiên mọi phương diện đều phải theo yêu cầu của nàng.
Nàng muốn biến tiệm trang sức có chút cũ kỹ này thành một cửa hiệu xà phòng thảo dược mang phong vị cổ kính, thanh nhã mà đại khí.
Vừa bước vào đã khiến người ta cảm thấy thân tâm vui vẻ, thư thái hoan hỉ.
——
Mà ở một nơi khác.
Trong điện Văn Hoa của hoàng cung, khói hương lượn lờ.
Ngày điện thí, ánh trời đặc biệt sáng sủa.
Một trăm linh tám cống sĩ chia thành hai hàng, cúi đầu trước án, cầm bút ngưng thần.
Thị vệ đại nội hai bên cầm kích đứng gác, quan giám khảo áo bào đỏ đi lại tuần tra, không khí trang nghiêm đến mức khiến người ta vô thức nín thở nhẹ đi ba phần.
Tạ Nghiễn ngồi hàng thứ ba bên trái, một thân áo xanh đã bạc màu nổi bật giữa đám gấm vóc lụa là, trông vô cùng thanh khiết.
Hắn mặt mày trầm tĩnh, bút hồ trong tay đã chấm đầy mực, nhưng vẫn treo trên giấy chưa hạ xuống.
Đề thi điện thí đã được công bố:
Không có kinh nghĩa sách luận, khác với dự đoán của hắn, chỉ có bốn chữ:
Sĩ, nông, công, thương.
Điều này xưa nay chưa từng có.
Các triều đại trước, điện thí thường khảo kinh sử thời vụ, thứ tự tứ dân là chuyện cũ rích, chẳng qua là trọng nông ức thương, sĩ vi quý, thương vi tiện, ai cũng viết được vài thiên.
Nhưng hôm nay khi đề này từ miệng bệ hạ đọc ra, trong điện không ít cống sĩ thầm nhíu mày.
Càng là đề tài quen thuộc, càng khó viết ra ý mới.
Tạ Nghiễn khẽ ngước mắt, xuyên qua ánh sáng trong điện, nhìn thấy người trên ngai vàng.
Thiên tử đương triều Nam Cung Mộc Hành, đăng cơ chưa được mấy năm, trông chỉ khoảng hai mươi lăm hai mươi sáu tuổi, nhưng đã có vài phần khí tượng đế vương thâm sâu khó lường.
Hắn không ngồi ngay ngắn trên ngai, mà hơi nghiêng người, một tay chống cằm, ánh mắt lơ đãng quét qua mọi người trong điện, như đang xem một trò vui thú vị nào đó.
Tạ Nghiễn rũ mắt, viết xuống chữ đầu tiên.
Hắn viết rất nhanh, gần như không có chút ngưng trệ.
Người khác còn đang gặm nhấm từng chữ, cân nhắc câu cú, thì hắn đã viết xong hơn nửa.
Mực trên giấy trải ra, mỗi nét đều trầm ổn hữu lực, không chút phù phiếm.
——
Mặt trời từng tấc từng tấc lặn về phía tây.
Nam Cung Mộc Hành đứng dậy, chậm rãi bước xuống bậc ngai.
Mọi người trong điện lập tức căng thẳng, tay cầm bút đều vô thức siết chặt thêm ba phần.
Hoàng đế tự mình tuần trường, điều này không nhiều thấy trong điện thí, rõ ràng vị đế vương trẻ tuổi này rất hứng thú với đề thi lần này.
Hắn đi qua hàng thứ nhất, tùy ý liếc hai cái, không dừng lại.
Đi qua hàng thứ hai, đứng hơi lâu trước một bài viết đầy hoa mỹ biền văn, khóe miệng khẽ nhếch, không tỏ thái độ rồi tiếp tục đi.
Đến khi đi đến hàng thứ ba, hắn dừng lại bên cạnh Tạ Nghiễn.
Tạ Nghiễn không ngẩng đầu, tiếp tục viết đoạn cuối.
Hắn đương nhiên biết hoàng đế đang ở sau lưng, nhưng nhịp bút không hề rối loạn, thậm chí hơi thở cũng không đổi.
Bóng lưng thẳng như tùng, áo vải xanh giữa đám gấm bào lại càng nổi bật thanh tú thoát tục.
Nam Cung Mộc Hành hơi nheo mắt, cúi đầu xem bài của hắn.
Vừa nhìn, ánh mắt liền không rời đi nữa.
Chữ của Tạ Nghiễn vô cùng ngay ngắn xinh đẹp, còn có một loại phong cốt khó nói thành lời.
Khởi bút như đao tước búa đục, hạ bút như núi non trấn địa, giữa các nét tự có một khí vận trầm ổn hậu hĩnh.
Mà điều thực sự khiến Nam Cung Mộc Hành dừng bước, là nội dung trên giấy.
Nam Cung Mộc Hành đọc thầm vài hàng, trong mắt dần hiện lên vẻ thú vị.
Hắn dứt khoát chắp tay sau lưng đứng yên, từng chữ từng câu đọc tiếp.
“…… Phàm nông giả, thiên hạ chi căn bản dã.
Ngũ cốc phong tắc thương lẫm thực, thương lẫm thực tắc dân bất cơ, dân bất cơ tắc quốc bản cố.
Nhiên hữu điền vô nhân canh tắc hoang, hữu nhân vô khí dụng tắc nọa.
Nông chi tinh, tại ư tri thiên thời, biện địa lợi, cần tứ thể, thông ngũ cốc.
Xuân canh hạ vân, thu thu đông tàng, thử nông chi đạo dã.”
“Công giả, thiên hạ chi lợi khí dã.
Bách công hưng tắc khí vật bị, khí vật bị tắc dân sinh tiện, dân sinh tiện tắc hóa vật lưu thông.
Dã thiết tạo lê dĩ vi nông, phưởng chức tài y dĩ vi thường, thiêu chuyên tạc thạch dĩ vi thất.
Vô công, tắc nông bất lợi canh, thương vô sở phiến, sĩ vô sở cư.
Công chi tinh, tại ư quy củ chuẩn thằng, phủ cân đao tạc, xảo tư dữ tượng tâm chi giao dung, phương thành khí dụng chi lợi.”
Nam Cung Mộc Hành đọc đến đây, chân mày khẽ động.
Tạ Nghiễn này không giống người khác, không nâng nông lên tận trời, không hạ thấp công là kỳ kỹ dâm xảo, mà thành thật nói ra giá trị của công, thậm chí chỉ ra công phản bổ cho nông.
Thú vị.
Hắn tiếp tục đọc.
“…… Thương giả, thiên hạ chi huyết mạch dã.
Thương lữ thông tắc hữu vô tương tế, hữu vô tương tế tắc vật tẫn kỳ dụng, vật tẫn kỳ dụng tắc tài phú bất kiệt.
Nam ty bắc phiến, đông lương tây vận, phi thương bất năng đạt dã.
Thương chi tinh, tại ư thức thời vụ, thông hóa thực, tri đê ngang, tín vô khi.
Nhiên thương hữu đạo diệc hữu vô đạo, đương thủ kỳ lợi nhi phòng kỳ tệ, phi khả nhất khái nhi luận dã.”
Đoạn này viết càng xuất cách.
Các tiên nho các triều đại đều đặt thương ở cuối, hận không thể đánh thương nhân vào tiện tịch, Tạ Nghiễn lại dùng hai chữ “huyết mạch” để hình dung thương mại.
Nam Cung Mộc Hành gần như có thể tưởng tượng, nếu mấy vị lão thần trong triều nhìn thấy câu này, sắc mặt sẽ đặc sắc đến mức nào.
Nhưng hắn không vội đánh giá, mà đọc đến đoạn cuối, cũng là phần kết quan trọng nhất của toàn văn.
“…… Sĩ giả, phi cư ư tứ dân chi thượng dã, nãi cư ư tứ dân chi gian dã.
Độc thánh hiền thư, phi vi cao nhân nhất đẳng, nhi vi minh vạn vật chi lý, hiểu bách tính chi khổ.
Sĩ đương tri nông chi gian tân, phương năng mẫn nông;
Tri công chi xảo tư, phương năng trọng khí;
Tri thương chi bất dịch, phương năng thông biến.
Dĩ sở học chi thức, trợ nông dĩ lương sách, trợ công dĩ tân pháp, trợ thương dĩ thông đồ, sử tứ dân các an kỳ nghiệp, các triển kỳ trường, tắc thiên hạ tự nhiên phú thứ, bách tính tự nhiên an lạc.”
“Thần dĩ vi, sĩ nông công thương, thí như tứ thời chi tự, khuyết nhất bất khả.
Vô nông bất ổn, vô công bất phú, vô thương bất hoạt, vô sĩ bất minh.
Tứ giả tịnh trọng, phương vi trị quốc chi đạo.
Nhược cường phân quý tiện, sử nông tiện nhi bất nguyện canh, công tiện nhi bất nguyện tạo, thương tiện nhi bất nguyện phiến, tắc sĩ tuy quý, hựu năng trị ư hà địa?”
Câu cuối cùng, như một nhát búa nặng, đập vào lòng Nam Cung Mộc Hành một vùng sáng tỏ.
Hắn đứng thẳng người, nhìn Tạ Nghiễn thật sâu.
Quan điểm của người trẻ này, lại trùng khớp với điều hắn nghĩ trong lòng.
Mấy năm đăng cơ, Nam Cung Mộc Hành vẫn luôn suy nghĩ một vấn đề:
Vì sao triều trước tích lũy bao nhiêu tài phú, mà bách tính vẫn khốn khổ?
Vì sao quốc khố đầy ắp, mà dân gian vẫn thường có người chết đói?
Hắn lật khắp điển tịch, cuối cùng dần hiểu ra, mấu chốt nằm ở tổ chế lấy sĩ làm quý, lấy thương làm tiện.
Triều đình đè nén thương nhân quá thấp, thương nghiệp liền không thể hưng thịnh;
Thương nghiệp không hưng thịnh, hàng hóa liền lưu thông không thông suốt;
Hàng hóa không thông, bách tính dù trồng ra lương thực cũng không bán được, đồ làm ra cũng không ra khỏi phạm vi mười dặm.
