Chương 109: Cù viện trưởng phát hiện sơ hở
Chương 109/355
"Nhưng học vấn đâu phải so xem ai dẫn chứng nhiều hơn? Ưu khuyết của một bài văn nằm ở tầm nhìn cao thấp.
Khổng Tử thuật nhi bất tác, lời lẽ chỉ vài câu, mà vượt qua cả vạn lời của người đời sau."
"Nhưng Khổng Tử là thánh nhân, chúng ta chấm là bài thi của học trò."
...
Cuộc tranh luận kéo dài suốt một buổi chiều, vẫn không thể đi đến thống nhất.
Cù Mặc Hiên nghe nửa ngày, chỉ cảm thấy đầu muốn nổ tung. Đám người này, líu ríu cãi nhau, ồn đến mức ông đau cả đầu.
Thế là ông lên tiếng:
"Hai bài văn đều giữ lại, ngày mai bàn tiếp."
Đợi đến khi tất cả các phu tử rời đi, Quách Lâm mới mở miệng:
"Ha ha, có được hai bài văn hay khiến các phu tử tranh cãi kịch liệt như vậy, cũng là chuyện tốt, chứng tỏ thư viện chúng ta nhân tài lớp lớp!"
"Đừng có đánh trống lảng, ngươi thấy thế nào?"
Cù Mặc Hiên trừng mắt nhìn Quách Lâm, nghiêm túc hỏi.
Quách Lâm vuốt râu, cũng có chút do dự, vừa bước ra ngoài vừa nói:
"Ngươi để ta suy nghĩ cho kỹ, suy nghĩ cho kỹ đã..."
Đêm hôm đó, Cù Mặc Hiên không ngủ.
Ông đặt hai bài văn gây tranh cãi lớn này cạnh nhau trên án thư, so sánh từng chữ từng câu.
Giáp tự số bảy, quả thực rất vững chắc.
Mỗi đoạn đều có văn hiến chống đỡ rõ ràng, mỗi câu đều chịu được sự suy xét, dẫn chứng chính xác đến từng thiên từng chương.
Thậm chí ngay cả sự khác biệt nhỏ nhặt giữa chú giải của Trịnh Huyền và sớ giải của Giả Công Ngạn cũng được phân tích.
Hành văn khí mạch thông suốt, như một bức tường thành xây bằng đá xanh, kín kẽ không khe hở, không thể công phá.
Nhưng Cù Mặc Hiên càng đọc, lông mày càng nhíu chặt.
Không đúng.
Bài văn này hay quá mức quy củ.
Giống như một bộ y phục, kích thước, đường may, vải vóc đều không thể bắt bẻ, nhưng mặc vào lại cứ thấy không ổn ở đâu đó.
Tựa như không phải may đo riêng cho người mặc, mà là cắt theo một khuôn mẫu chuẩn nào đó.
Cù Mặc Hiên làm viện trưởng ba mươi năm, chấm không biết bao nhiêu bài thi.
Ông quá rõ, một bài văn viết trong phòng thi có giới hạn thời gian, dù thế nào cũng không nên "hoàn hảo" đến vậy.
Bởi vì viết là một quá trình động, mạch suy nghĩ sẽ được điều chỉnh, sửa chữa, nảy sinh ngay trong lúc viết.
Dù bài văn hay đến đâu, cũng phải có chút hơi thở "sống", một câu bỗng nhiên chuyển hướng, một chỗ kết thúc hơi vội vàng, một câu diệu ngữ ứng khẩu mà thành.
Nhưng Giáp tự số bảy thì không có.
Từ đầu đến cuối, phẳng lặng như mặt hồ đóng băng.
Ông đọc lại bài văn từ đầu đến cuối một lần nữa, lần này, ông đang tìm một thứ — tìm sơ hở.
Bất kỳ ai trong phòng thi cũng không thể không phạm lỗi.
Dù chỉ là một lỗi bút nhỏ, một chút do dự ứng khẩu, một chỗ mất cân bằng trong cấu trúc, đều sẽ để lại dấu vết trong bài văn.
Nhưng Giáp tự số bảy không có những dấu vết này.
Cấu trúc của nó là ba đoạn hoàn hảo: lập luận, chứng minh, kết luận.
Độ dài mỗi đoạn gần như bằng nhau, dung lượng mỗi luận điểm chiếm gần như tương đương.
Đây không giống như được "viết" ra trong phòng thi, mà giống như được "lắp ráp" sẵn từ bên ngoài.
Chỉ cần dựa theo đề bài điều chỉnh lớp cuối cùng, rồi mặc viết ra.
Trái tim Cù Mặc Hiên chùng xuống một tấc.
Ông không muốn kết luận dễ dàng.
Có lẽ học trò này thiên phú dị bẩm, có thể viết ra bài văn hoàn hảo ngay trong phòng thi?
Nhưng, người thiên phú dị bẩm, bài văn không nên "quy củ" đến thế.
Thiên phú sẽ để lại một dấu vết khác trong văn tự, như Đinh tự số mười hai, tài khí sắc bén, không thể che giấu.
Giáp tự số bảy không có dấu vết thiên phú, cũng không có dấu vết ứng khẩu.
Nó không có gì cả. Nó hoàn hảo như một bài... văn mẫu chuẩn bị sẵn.
Cù Mặc Hiên nhắm mắt, hít sâu một hơi.
Ông đưa ra một quyết định.
Sáng hôm sau, ông không triệu tập các phu tử bàn việc, mà đi tìm Quách Lâm trước, sau đó hai người cùng đến phòng học tịch.
"Lấy danh sách học trò tương ứng với Giáp tự số bảy ra."
Sau khi biết Giáp tự số bảy là Chu Ngọc Sơn, tâm trạng Cù Mặc Hiên càng phức tạp. Ông thật sự không ngờ, người này đã có công danh cử nhân trong tay, tại sao còn phải làm chuyện như vậy?
Quách Lâm lúc này cũng nhìn ra sơ hở, nhíu mày hỏi:
"Ngươi nghi Chu Ngọc Sơn gian lận?"
"Bây giờ chưa có bằng chứng, đừng nói bừa. Đi, ngươi và ta đi điều tra thêm."
Nói xong, hai người cùng đến bái phỏng Vương phu tử, người phụ trách ra đề.
"Đề thi năm nay, định vào lúc nào?"
Vương phu tử đáp: "Theo lệ cũ, bảy ngày trước kỳ thi."
"Trong thời gian đó có ai tiếp xúc qua?"
Vương phu tử sững người, lập tức hiểu ý viện trưởng, sắc mặt hơi đổi:
"Đề thi được niêm phong trong túi gấm, do ta đích thân giữ... nhưng..."
"Nhưng gì?"
"Ba ngày trước kỳ thi, túi gấm từng để ở phòng ký áp nửa canh giờ.
Trong lúc đó ta đi dùng bữa trưa, người trông coi thay là Hạ phu tử. Khi ta về thì túi gấm hình như... đã bị động vào.
Lúc đó ta không để ý, tưởng là hắn sắp xếp án độc nên dịch chuyển vị trí."
Cù Mặc Hiên không hỏi thêm.
Ông và Quách Lâm lại đến tàng thư các, tìm thư lại quản lý đăng ký mượn sách.
"Lấy ra toàn bộ ghi chép mượn sách của học trò trong bảy ngày trước kỳ thi."
Thư lại lục tìm nửa canh giờ, dâng lên một quyển sổ.
Cù Mặc Hiên và Quách Lâm lật từng trang từng trang, cuối cùng ánh mắt dừng lại ở một trang.
Chu Ngọc Sơn, ngày thứ tư trước kỳ thi, mượn 《Thượng Thư Chính Nghĩa》 hai mươi quyển, 《Lễ Ký Tập Thuyết》 ba mươi quyển, 《Chu Lễ Chú Sớ》 bốn mươi hai quyển, 《Mạnh Tử Chương Cú》 mười bốn quyển, 《Tuân Tử Tập Giải》 hai mươi quyển.
Ngày thứ hai, hắn còn mượn các chú sớ liên quan của Trịnh Huyền, Khổng Dĩnh Đạt, Chu Hy, Trương Thức.
Tổng cộng hơn một trăm quyển.
Cù Mặc Hiên gấp sổ lại, im lặng rất lâu.
Trong bảy ngày trước kỳ thi mượn hơn một trăm quyển, không phải không thể — nhưng phải đọc xong, tiêu hóa, rồi viết ra một bài văn hai ngàn chữ tinh xảo trong ba ngày, điều này gần như không thể.
Cách giải thích hợp lý hơn là: hắn biết trước đề thi, nên tra cứu tài liệu có mục tiêu, trích xuất toàn bộ nội dung liên quan đến "tam đại chi trị" trong các điển tịch này, sắp xếp tỉ mỉ, viết thành văn trước.
Cù Mặc Hiên và Quách Lâm bước ra khỏi tàng thư lâu, hai người đứng dưới gốc cây rất lâu.
Gío tháng sáu thổi tung mái tóc hoa râm của ông.
Ông nhìn về phía giảng đường, ánh mắt phức tạp — có thất vọng, có đau lòng, nhưng nhiều hơn là một nỗi bi ai sâu thẳm.
Gian lận.
Trong thư viện lấy "trung tín" làm gốc rễ lập thân này, trong thánh địa bồi dưỡng người đọc sách thiên hạ, có người gian lận.
Mà người này, suýt chút nữa đã trở thành thủ khoa.
Đây là điều tất cả bọn họ đều không thể nhẫn nhịn.
——
Buổi chiều, Cù Mặc Hiên và Quách Lâm triệu tập mấy vị phu tử đến thư phòng.
"Chư vị," ông nói, "về cuộc tranh chấp thủ khoa, ta đã có kết luận."
Mọi người nghiêm mặt.
"Nhưng trước khi công bố, ta có một việc phải nói trước."
Ông lấy từ trong tay áo ra bản sao sổ mượn sách, lời khai của Vương phu tử, và bản phân tích so sánh ông viết đêm qua, lần lượt đặt lên án thư.
"Bài văn Giáp tự số bảy, là do Chu Ngọc Sơn viết, ta nghi ngờ là chuẩn bị trước."
Thư phòng nổ tung.
Một vị phu tử sắc mặt đại biến: "Viện trưởng, lời này thật sao?"
